Urla’da zeytinyağı 2600 yıldır sıkılıyor: Klazomenai işliği
Kısa cevap
Urla’da zeytinyağı üretiminin bilinen geçmişi yaklaşık 2600 yıl. Kasabanın antik adı Klazomenai ve buradaki zeytinyağı işliği, Anadolu’da bilinen en eski işlik olarak kabul ediliyor; MÖ 6. yüzyıla tarihleniyor. İşlik ziyarete açık.
Klazomenai, Urla’nın antik adı
Koydan çıkıp birkaç dakika içeri girdiğinizde Klazomenai’ye varırsınız. Bugün “Urla” dediğimiz yerin antik adı bu; ve orada, kayanın üstünde, zeytinyağının nasıl sıkıldığını gösteren bir işlik duruyor.
Bu işliğin özel olmasının sebebi yaşının büyüklüğü değil yalnızca — Anadolu’da bilinen en eski zeytinyağı işliği olması. İki niteleyici de önemli: “Anadolu’da” ve “bilinen”. Arkeoloji, bulunmamış olanı yok saymaz; bugünkü bilgiyle en eskisi bu.
Kayaya oyulmuş on beş çukur
2004–2005 kazılarında kayaya oyulmuş on beş çukur ortaya çıktı. Hepsi aynı işi yapmıyor: her biri üretimin ayrı bir aşaması için açılmış. Yani karşınızdaki tek bir taş değil, baştan sona düşünülmüş bir üretim hattı.
Bu, işin o çağda çoktan bir usule bağlanmış olduğu anlamına geliyor. Zeytinin ezilmesi, suyun ayrılması, yağın dinlendirilmesi — bugün de aynı sıra.
Bugün sofrada ne anlama geliyor?
Urla’nın sofrasında zeytinyağı bir malzeme değil, bir alışkanlık. O alışkanlığın arkasında MÖ 6. yüzyıla uzanan bir süreklilik var; kasaba bu işi geçen on yılda öğrenmedi.
Kahvaltıda ekmeğe döktüğünüz yağın usulü, bu topraklarda milattan önce çözülmüştü. Bunu bilerek yemek, aynı şeyi yemek değildir.
Ziyaret etmeden önce
İşlik ziyarete açık. Giriş koşullarını ve güncel saatleri Urla Belediyesi’nden teyit etmek iyi olur — bu tür bilgiler mevsime ve kazı takvimine göre değişebiliyor ve biz burada eskiyecek bir saat yazmak istemiyoruz.
Koyda kalıyorsanız resepsiyona sorun: o günkü durumu öğrenip size söyleyelim. Bir bilgi eskir, bir insan eskimez.
Sık sorulan sorular
- Klazomenai zeytinyağı işliği kaç yıllık?
- İşlik MÖ 6. yüzyıla tarihleniyor, yani yaklaşık 2600 yıllık. Anadolu’da bilinen en eski zeytinyağı işliği olarak kabul ediliyor.
- Klazomenai nerede?
- Klazomenai, Urla’nın (İzmir) antik adı ve kalıntılar Urla sınırları içinde. Koydan kasaba yönüne birkaç dakikalık bir sürüşle ulaşılıyor.
- İşliğe girilebiliyor mu?
- Evet, işlik ziyarete açık. Giriş koşulları ve güncel saatler için Urla Belediyesi’ne danışmanızı öneririz; bu bilgiler değişebiliyor.